Endurnýjandi lífsstíll. Samræður milli kynslóða.
Halló og velkomin í hlaðvarpsþátt frá Mai Bine samtökunum, grasrótarsamtökum frá Iași sem kanna mögulegar aðgerðir og innblástur um fastheldnara samfélag frammi fyrir margvíslegum erfiðleikum samtímans.
Þessi þáttur er ekki hluti af þáttaröð svokallaðs Mai Bine hlaðvarps. Hann stendur einn út af fyrir sig og er tileinkaður endurnýjandi lífsstíls, sem við hjá Mai Bine höfum fjallað ítarlega um undanfarið ár, innan Erasmus+ verkefnisins Connection Regenerator, unnið í samstarfi við samtök frá Íslandi, Totelly.
Ég heiti Anca. Ég er hluti af Mai Bine teyminu og til viðbótar við hlutverk mitt sem meðstofnandi, hvatamaður og umsjónarmaður samtakanna myndi ég lýsa sjálfri mér sem manneskju í stöðugri leit að sjálfri mér, að skilningi á lífinu og að tengingu, fyrst og fremst við sjálfa mig, en einnig við aðra, jafningja mína, manneskjur og aðrar lífverur. Eins og ég sagði munum við fjalla um efnið „endurnýjandi lífsstíll“, orð sem ég lofaði gestum mínum að nota eins sjaldan og hægt er. Ég kem aftur að þessari tregðu eða forðun seinna. Við gerum þetta, eins og þið hafið líklega þegar giskað á, með nálgun á milli kynslóða, með tveimur einstaklingum úr tveimur ólíkum kynslóðum til að sjá með mismunandi sjónarhornum hvernig við tengjumst þessu efni. Ég tilheyri Y-kynslóðinni, svokölluðum aldamótabörnum. Ég hef við hlið mér Biöncu úr Z-kynslóðinni og frú Feliciu sem hefur séð ýmislegt um ævina, sem heyrir til svokallaðra eftirstríðsárabarnanna. Ég á ekki viðeigandi þýðingu á rúmensku fyrir þessa kynslóð sem fæddist eftir síðari heimsstyrjöldina.
Til að gefa hlustendum okkar tækifæri til að kynnast ykkur aðeins betur, býð ég ykkur að segja nokkur orð um ykkur sjálfar, það er: hvaðan þið eruð, hver starfsvettvangur ykkar sé og/eða starfsgrein og hverju er ykkur umhugað í ykkar lífi?
Hver vill byrja?
Ég get byrjað. Ég heiti Bianca og ég er dýralækninganemi. Ég held að eitt af því sem ég hef mest brennandi áhuga á núna séu ferðalög, bæði innanlands og erlendis, sem og mitt persónulega ferðalag. Á sama tíma sé ég mjög marga vini ná miklum þroska og það finnst mér mjög spennandi um þetta leyti.
Ég heiti Felicia og ég hef haft ýmis áhugamál í gegnum tíðina. Á þessum aldri er það ljósmyndun og að kynna fallega staði frá Iași fyrir öðrum, ýmist hérlendis eða erlendis. Hvað meira get ég sagt? Ég hef verið á eftirlaunum í mörg ár. Ég er textílverkfræðingur að mennt og er stolt af því, jafnvel þó að þessi starfsgrein veiti ekki lengur mikinn innblástur í dag. Ég starfaði áður fyrr við Gheorghe Asachi tækniskólann sem kennari og er nú á eftirlaunum þaðan.
Ég vil taka það fram, Bianca, að þú ert núna nemi í lífvísindum, sem eru grundvallarvísindi.
Ég vil bjóða ykkur í stutta stund að taka að ykkur mitt hlutverk sem þáttastjórnandi. Ég held að við getum lært mikið hvor af annarri, sérstaklega af ólíkum kynslóðum og ég býð ykkur með áhuga á þessum mikilvægu umræðuefnum: tengingu og endurnýjun, að spyrja hvora aðra spurninga. Til dæmis, frú Felicia, hvað ert þú forvitin um varðandi það hvað það þýðir að vera ungur í dag?
Felicia:
Já, ég hef margar vangaveltur um það, því við höfum auðvitað sjálf gengið í gegnum það að vera ung, en viðfangsefnin voru öðruvísi í gjörólíkum heimi. Mig langar rosalega að vita hvað unga fólkinu finnst um áhrif tækninnar, og hvort það sé meðvitað um kosti hennar, sem eru auðvitað einhverjir, en sérstaklega um gallana sem fylgja ofnotkun internetsins, símans og þessara tækja sem við gleymum okkur gjarnan í og festum augun á og ímyndunaraflið við.
Bianca:
Ég tel að heimurinn í kringum mig, þar með talin ég sjálf, sé mjög meðvitaður um þessi skaðlegu áhrif. En eins og með önnur fíkniefni eða slæmar venjur, sama hversu meðvituð við erum eða hversu oft við erum minnt á þessa neikvæðu þætti, þá er samt erfitt að losa sig alveg við tæknina. Við notum hana samt, en kannski ekki eins lítið og við ættum að gera. Þrátt fyrir þetta finnst mér margir vilja breyta því hvernig þeir nota tæknina og eyða meiri tíma án hennar. Það er bæði til staðar þessi vitund og löngun fyrir breytingar, en á sama tíma er tæknin ekki alveg fjarlægð úr lífi okkar.
Felicia:
Veistu hvers vegna ég spyr? Vegna þess að á mínum aldri hef ég sjálf orðið háð tækninni. Ég hef meira frítíma en unga fólkið. Ungt fólk þarf ennþá að læra mikið, vinna mikið, og ef þau eru föst í þessum heimi getur það verið mjög skaðlegt fyrir þau. Ég spyr af því að ég vil bjarga þeim frá því skaðlega. Ég veit að það er erfitt, það er líka erfitt fyrir mig. Ég verð oft mjög reið við sjálfa mig fyrir að eyða svona miklum tíma í þetta. Þegar ég sé þann tíma sem ég hef eytt finnst mér að ég hefði getað gert eitthvað gagnlegra. En fyrir unga fólkið held ég að það sé enn verra ef það týnir sjálfu sér í þessu. Ég hef mikla trú á unga fólkinu og er sannfærð um að þau sem eru meðvituð muni nota tæknina án þess að skaða sig sjálf. Takk fyrir svarið.
Anca:
Bianca, er eitthvað sem þú vilt vita um það hvernig lífið var áður fyrr, áður en tæknin, „fast fashion“ og samfélagsmiðlar urðu allsráðandi?
Bianca:
Já, talandi um tæknina, mig langar að vita hvernig frítíminn var notaður, sérstaklega varðandi hefðir sem við unga fólkið höfum ekki lengur, varðandi hvernig frítími er nýttur.
Felicia:
Ertu þá að meina hefðir fólks almennt, eða eitthvað sérstakt?
Bianca:
Já, ég á við hefðir sem tengjast daglegu lífi.
Felicia:
Þegar ég var barn eyddi ég miklum tíma úti með öðrum krökkum og við lékum okkur í ýmsum leikjum sem höfðu þá jákvæðu eiginleika að auka almenna þekkingu okkar. Áður en tölvan kom inn í líf mitt stundaði ég það mikið að prjóna. Ég prjónaði svo mikið að á tímabili klæddist ég nánast eingöngu fötum sem ég hafði sjálf búið til. Þetta hafði góð áhrif á huga og sál. En svo þegar nýja tæknin kom, þá aðlagast maður henni strax og það verður mjög erfitt að snúa til baka. Það var yndislegt, því það eru hlutir sem eru ekki lengur gerðir núna. Hversu oft sér maður núna unga fólkið hittast í hóp, en allir eru að horfa á símann? Það finnst mér mjög alvarlegt. Að hittast til að vera með vinum, segja sögur, og lifa fyrir hvert annað – það skiptir miklu máli.
Anca:
Ég vil bæta við að við eigum sjálfboðaliða, Ilincu, sem langar að efla svona samkomur þar sem fólk hittist til að sauma eða vinna handverk saman, þar sem símunum er safnað í körfu við dyrnar.
Felicia:
Þetta er nákvæmlega það sem hún sagði mér að hún myndi vilja gera.
Anca:
Frábært! Þá muntu sjá hversu margt þú uppgötvar um sjálfa þig og aðra.
Anca:
Þið hafið skapað fullkomnar aðstæður með því að ræða sum þeirra málefna sem við ætluðum að taka fyrir, þar á meðal tækni, tengsl, frítíma og fleira. Ég held áfram með tæknina, fyrst við erum nú þegar byrjaðar að ræða hana.
Frú Felicia, ég man að þú sagðir mér frá þeim degi snemma á tíunda áratugnum þegar þú notaðir mús í fyrsta sinn og hélst að hún myndi bíta þig. Mig langar að koma aftur að þessu og spyrja hvort það sé eitthvað sem hræðir þig varðandi tækni nútímans? Enn fremur, hvernig getum við látið tæknina styðja betur við samskipti okkar bæði við okkur sjálf og við náttúruna?
Felicia:
Ég verð ekki hrædd, því ég er hrútur og hrútar vilja alltaf vera fyrstir til að prófa nýja hluti. Þegar tæknin var kynnt fyrir mér meðan ég var enn að kenna fannst mér hún vera svolítið ógnvekjandi í fyrstu, en ég varð mjög heilluð og kafaði djúpt ofan í hana. Ég held það sé gott að nálgast tæknina þannig. Við getum þó ekki borið okkur saman við unga fólkið, því ég segi stundum að þau fæðast með tölvuna, þau borða með tölvunni og þau sofa með tölvunni. Við af eldri kynslóðinni þurftum hins vegar að læra það hvað tölva er. Ég skildi ekkert í fyrstu stýrikerfunum af því að ég kunni ekki einu sinni ensku. Í skóla lærði ég rússnesku og frönsku. Rússneska er mjög erfitt tungumál. Ég hugsa oft með mér að ef ég hefði lagt jafnmikið á mig við að læra ensku og ég gerði við að læra rússnesku, hefði ég staðið betur að vígi.
En þegar tölvur komu inn í myndina og við þurftum að innleiða tölvugerða grafík í tækniskólanum þar sem ég vann, þá lögðum við okkur öll fram. Fyrir mig var þetta dásamleg uppgötvun og mjög gaman. Mér líkaði þetta mjög vel, þótt ég hélt fyrst að ég myndi aldrei venjast því að halda á músinni. En færnin kemur með æfingunni. Þetta er fallegt og til þess að komast þangað og kunna vel við það þarftu að vilja það. Ég átti samstarfsfólk sem vildi ekki læra þetta á sínum tíma og þau urðu fljótt úrelt. Ef þú hefur löngunina þá geturðu náð tökum á hverju sem er.
Anca:
Og þetta gildir um svo margt annað í lífinu. Hvað finnst þér um nálægðina við náttúruna, að hve miklu leyti getur tæknin stutt við hana?
Felicia:
Persónulega dregur ástríða mín fyrir ljósmyndun mig nær náttúrunni. Ljósmyndun felur líka í sér að hlaða myndunum niður í tölvu eða fartölvu. Margir spyrja mig hvort ég noti í raun þessar myndir, hvort ég skoði þær yfir höfuð. Þegar ég ferðast tek ég ekki hundruð heldur þúsundir ljósmynda. Ég ekki aðeins skoða þær, heldur nýti ég þær í kynningar eða til að birta á YouTube. Ég fæ oft endurgjöf frá fólki sem segir að það hafi heimsótt staði eftir að hafa séð myndböndin mín. Ég er því heppin að náttúran veitir mér ánægju með því að vinna með nútímatækni á meðan ég nýt þess að vera úti í náttúrunni.
Anca:
Mjög gott dæmi og þú hefur sannfært mig. Bianca, hvernig heldur þú að tæknin og þessi tæki geti hjálpað okkur að samræma samband okkar við náttúruna?
Bianca:
Þegar ég hugsa um fyrstu áhyggjur mínar af loftslagsbreytingum, þá var það tæknin sem kynnti mig fyrir þessum vandamálum. Ef ég hefði ekki haft aðgang að efni sem áhrifavaldar og fræðimenn birtu hefði ég líklega ekki orðið jafn meðvituð og upplýst og ég er í dag. Ég er þakklát fyrir þessa byrjun.
Ég nota líka tæknina mikið til að finna nýja staði til að heimsækja í náttúrunni, sem eru aðgengilegir með almenningssamgöngum. Upplýsingarnar sem ég fæ í gegnum tæknina veita mér fleiri möguleika en ég gæti annars haft. Ég hef oft lent í því að finna fallega staði á Google Maps sem fáir þekkja, en bjóða bæði upp á falleg útsýni og fallegt umhverfi. Ég er því mjög þakklát fyrir það að geta notað tæknina til að kanna heiminn og náttúruna á þennan hátt.
Anca:
Já, það er ljóst að tæknin getur verið verkfæri til að skapa betra líf. Ein vænting okkar gagnvart tækninni var að hún myndi auðvelda lífið, minnka vinnuálag og gefa okkur meiri tíma til að lifa vel. Það hefur þó ekki endilega raungerst. Það er næstum því þversögn. Við erum sífellt tengdari, sérstaklega í sýndarheimum, og tíminn sem við spörum verður sjaldan að raunverulegum frítíma.
Nú spyr ég ykkur: hvernig nálgist þið þennan hluta lífsins sem segir mikið um okkur? Frú Felicia, hvernig lítur sunnudagur út eða hvaða dagur sem er, þar sem þú slakar á, hjá þér? Ég býð þér að segja okkur frá áhugamálum eða athöfnum sem fela ekki í sér mikinn kostnað eða sem geta jafnvel haldið þér frá neyslusamfélaginu.
Felicia:
Ég sagði áðan að ég hafi orðið háð símanum. Áður var það tölvan, fartölvan. Maður tekur ósjálfrátt upp símann, og þegar maður hefur gert það vill maður sjá hvað það nýjasta í gangi sé. Ég reyni að vera ekki svona háð tækninni en sannleikurinn er að allar fréttir koma þaðan. Fólk spyr mig oft: „Hvaðan færðu upplýsingar um svona marga viðburði?“ – Það er einmitt úr símanum sem ég held á. Það er einungis með þessum upplýsingum sem maður getur sótt sýningar, tónleika, bókakynningar, nýjar sporvagnakynningar—sem er eitt af mínum áhugamálum—og viðburði hjá CUIB. Allt þetta er kynnt á netinu, svo auðvitað erum við mjög tengd, hvort sem okkur líkar það betur eða verr. Ég er ekki alveg sátt við hversu miklum tíma ég eyði í tæknina, en tímarnir breytast og í raun er ég fegin því að hafa ekki dregist aftur úr.
Anca:
Ég skil það þannig að þú kjósir að njóta menningar, ekki satt? Þú nefndir sýningar, tónleika, bækur og sporvagna. Ég er glöð að sporvagnarnir eru að verða að tákni fyrir Iași.
Felicia:
Ég vel það sem er gott fyrir mig. Ég vil ekki sjá það sem er ljótt eða neikvæðar fréttir. Ég forðast slíkt efni.
Anca:
Bianca, hvernig notar þú frítímann þinn, og hvernig heldurðu að vinir þínir eða fólk úr þinni kynslóð geri það almennt?
Bianca:
Ég held að ég þurfi að eyða miklum hluta af frítíma mínum í nám, til dæmis lestur.
Anca:
Finnst þér það vera frítími? Ég geri ráð fyrir því að þú lesir um það sem vekur áhuga þinn, eitthvað sem tengist þínu fræðasviði.
Bianca:
Það gefur mér kannski minni tíma til að gera annað, en á sama tíma finnst mér það ekki vera svo íþyngjandi. Það er í raun afslappandi, en sú staðreynd að þekking mín er ekki eins líkleg til að vera viðurkennd gerir það aðeins meira krefjandi.
Fyrir utan námslestur les ég líka bækur sem mér finnst skemmtilegar og reyni oft að taka þátt í félagslegum aðstæðum þar sem ég get átt samskipti við fólk—viðburðum og sjálfboðaliðavinnu. Ég reyni einnig að hitta vini mína, en það hefur orðið erfiðara þar sem við höfum dreifst út um allt landið eða jafnvel til annarra landa.
Þegar ég nota frítímann minn hugsa ég líka oft um að skapa eitthvað. Stundum reyni ég að læra ný lög á gítar eða að prjóna, þó ekki mjög oft. Það er einmitt markmiðið: að slaka á meðan ég skapa eitthvað. En ég get ekki sagt að ég noti ekki tækni líka; ég eyði enn tíma í að horfa á þætti eða kvikmyndir og ég held að margir í kringum mig geri það líka.
Anca:
Það ætlast enginn til þess að við losnum alfarið við tæknina, svo við skulum láta það mál liggja á milli hluta. Mig langar að færa mig núna aðeins nær hugtakinu „umhyggja“, sem er lykilatriði í umræðu um sjálfbæran og endurnýjandi lífsstíl.
Hjá Mai Bine höfum við, því miður ekki alveg frá fyrstu árum okkar en þó nýlega, orðið meðvituð um og lagt áherslu á það við ýmis tækifæri að við getum ekki sýnt samfélaginu, náttúrunni eða plánetunni umhyggju ef við sýnum okkur sjálfum ekki líka umhyggju. Við tölum um auðlindir og vekjum athygli á því að auðlindir plánetunnar eru takmarkaðar og að ef þær klárast getum við ekki endurnýjað þær. Við notum þessa samlíkingu fyrir okkur sjálf líka, því stundum gleymum við að það sem við töpum getur verið óafturkræft.
Ég spyr því hvernig umhyggja fyrir sjálfum ykkur og umhyggja fyrir náttúrunni fléttast saman í ykkar lífi?
Felicia:
Þetta er mjög mikilvægt umræðuefni sem almennt var lítið rætt í mörg ár. Ég man eftir ferð sem ég fór í snemma á tíunda áratugnum frá Iași til Sebeș, þar sem ég á rætur að rekja. Ég varð fyrir áfalli þegar ég sá ruslið sem lá á víð og dreif um allt. Mér fannst óhugsandi að fólk gæti gert slíkt. Sem betur fer hefur þetta batnað með árunum, og í dag líta sömu svæði vel út. Ég man líka eftir verkefni sem fór fram í Iași og ég held að það sé enn virkt á hverju ári: „Let's do it Romania“, þar sem við fórum að hreinsa skógana í kringum Iași. Upphaflega í þessu verkefni fengum við hanska og poka og fórum að hreinsa! Við vorum nálægt Bucium hótelinu. Ég tók þátt af miklum eldmóð og áhuga, en þegar ég var að hreinsa rusl úr skurði þar sem fólk hafði hent afgöngum eftir grillveislur, þá sá ég fólk horfa á okkur og það hélt áfram að henda rusli.
Þannig að sjálfsumhyggja er líka umhyggja fyrir umhverfinu okkar, og ég hef í meira en 30 ár reynt að virða þetta. Síðan þá hef ég flokkað rusl, því ég sá þetta í Þýskalandi og það hafði mikil áhrif á mig. Ég spurði sjálfa mig af hverju væri ekki hægt að gera slíkt hið sama heima. Ég byrjaði á þessu, þó margir hafi hlegið að mér og sagt að allt ruslið væri sett í sömu haugana hvort sem er. En kannski erum við komin lengra í dag og gætum okkar betur.
Þannig að þegar við sinnum okkur sjálfum, sinnum við líka náttúrunni, og þegar við sinnum náttúrunni, sinnum við okkur sjálfum. Þetta er stórt mál, því þetta byrjar allt með menntuninni. Ef þér er kennt að gera þetta, gerirðu það alltaf; heima, í garðinum, á götunni, í skóginum, hvar sem er. En ef þú hendir rusli, þá gerirðu það líka alls staðar. Ég vona að við verðum sífellt meðvitaðri um að við þurfum að hugsa betur um okkur sjálf og náttúruna.
Anca:
Þú vísaðir óbeint til mjög mikilvægrar reglu sem við leggjum áherslu á, sem er „innbyrt tengsl“ eða samvirkni. Eins og þú nefndir, þá erum við hluti af náttúrunni. Við töluðum áður um náttúruna eins og hún væri eitthvað ytra umhverfi, sem við tilheyrðum ekki sjálf.
Bianca, vilt þú bæta einhverju við varðandi þetta samspil milli þess að hugsa um sjálfa þig og að hugsa um náttúruna?
Bianca:
Ég tel að það að sinna sjálfum sér gerist samhliða því að sinna náttúrunni. Þegar við hugsum vel um okkur sjálf og náttúruna upplifum við mikla lífsfyllingu. Á sama tíma, með því að bera okkur saman við náttúruna, sjáum við hversu lík við erum henni.
Ég vil deila dæmi. Fyrir ári síðan kom ég hingað í plöntuskipti. Ég kom til að aðstoða, en fór einnig með plöntu heim. Með hana við gluggann minn minnti hún mig stöðugt á að hlutirnir gerast smátt og smátt, á sínum eigin hraða. Mér fannst gott að hafa þessa áminningu um að ég gæti ekki búist við því af sjálfri mér að gera allt hratt eða að gefa meiri auðlindir en ég hef til ráðstöfunar. Annars endar það með því að ég verði útkeyrð og hætti að hugsa um sjálfa mig. Vanræksla á sjálfri mér leiðir síðan til þess að ég sinni náttúrunni ekki heldur. Mér finnst þessi tenging vera mjög mikilvæg.
Anca:
Þetta undirstrikar enn frekar regluna um samvirkni. Þið rædduð aðeins um rusl. Einhver sagði á sínum tíma að „úrgangur er ekki rusl“ („Waste is not garbage“). Þetta er mikilvæg fullyrðing sem skiptir miklu máli í umræðunni.
Með þetta í huga langar mig að færa umræðuna að lykilþætti í lífi okkar sem líffræðilegra vera. Við gleymum því stundum að áður en við erum félagsverur, efnahagsverur eða menningarverur erum við fyrst og fremst líffræðilegar verur, og auðlind sem við notum daglega er maturinn okkar.
Mig langar að vita hvernig samband ykkar við mat hefur breyst með árunum. Hefur eitthvað breyst varðandi matarvenjur ykkar? Ef þú vilt, Felicia, þú nefndir nýlega að þú hefðir orðið hissa þegar þú fannst krukku með moltu á afmælisviðburði okkar í fyrra. Mér skildist að þú varst farin að jarðgera áður en það varð vinsælt eins og það er núna hjá yngri kynslóðinni. Það er nú loksins að verða vinsælt og farið að birtast í löggjöfinni okkar, þó að við séum enn ekki með reglugerðir til að framfylgja því.
Ég vona að spurning mín hafi verið skýr, ég get útskýrt betur ef þörf er á.
Felicia:
Þú varst ekki alveg búin að spyrja spurningarinnar.
Anca:
Hvernig hefur samband þitt við mat þróast með tímanum? Og ef þú vilt, segðu okkur aðeins meira um jarðgerðina (composting).
Felicia:
Ég held að matarvenjur mínar hafi breyst að hluta til vegna aldursins. Það kemur sá tími þegar maður getur ekki lengur borðað allt eins og áður. Ef maður passar sig að borða hollan mat, þá tekur líkaminn illa í það ef maður borðar svo eitthvað sem er ekki eins hollt. Ég borða kjöt og er ekki á móti kjöti, en líkaminn minn er mun ánægðari þegar ég sleppi því. Þegar ég finn fyrir betri líðan vegna þess að ég hef sleppt kjötinu, þá fer ég að hugsa um að breyta matseðlinum mínum.
Það hafa orðið breytingar, en ég held að þær stafi ekki endilega af aukinni meðvitund, heldur frekar af aldrinum. Kannski er þetta sambland af hvoru tveggja. Ég veit ekki nákvæmlega, en ég passa mun betur upp á það hvað ég borða og hvernig ég borða þessa dagana.
Anca:
Þú nefndir orðið: kjöt. Geturðu sagt okkur aðeins frá því hvernig kjötneysla var áður fyrr samanborið við núverandi kynslóð?
Felicia:
Nú rifjast upp minning úr æsku minni. Ég kem úr meðalstórri fjölskyldu, ekki ríkri en ekki heldur fátækri. Ég man að móðir mín keypti kjöt einu sinni í viku – svínakjöt eða það sem var í boði hjá slátraranum. En við áttum alltaf hænur í garðinum og gátum því oft borðað kjúkling.
Áður fyrr borðuðum við minna af kjöti, en á móti fengum við mikið úr eigin garði, sem er allt annað en maturinn sem við kaupum núna. Við fórum á markað en þar var ekki alltaf víst að maður fengi það sem maður vildi, þannig að maður fór þá frekar beint til bændanna. Ég ætla að segja ykkur leyndarmál: Í heimsfaraldrinum borðaði ég besta mat sem ég hef fengið á ævinni, því þá komu bændur heim með ferskar vörur. Ég segi þetta enn í dag og þakka þeim fyrir, því maturinn var frábær á þeim tíma.
Ekki það að heimsfaraldurinn hafi verið góður, hann var hræðilegur, en sjáið hvernig við aðlögumst. Af hverju gerum við það ekki núna? Að panta nákvæmlega það sem við vitum að er gott fyrir okkur? Ástæðan er leti, óþolinmæði, og margt fleira.
Anca:
Hvað með matarsóun eða jarðgerðina?
Felicia:
Í fjölskyldu minni, þegar ég var barn, var matur alltaf settur til hliðar og nýttur í moltugerð fyrir garðinn. Í byrjun nýtti ég garðaúrganginn og síðar keypti ég sérstakt moltuílát fyrir eldhúsúrganginn. Ég hef gert þetta í sex eða sjö ár og ílátið er enn aðeins hálffullt.
Anca:
Notarðu ánamaðka (composting worms)?
Felicia:
Hver myndi leita að þeim? Ég veit það ekki.
Anca:
Bróðir minn hafði um tíma ílát með um 500 ánamöðkum sem gerðu heilmikið gagn.
Felicia:
Já, þeir gera mikið gagn. Ég held að ég sé ekki með þá.
Anca:
Þú hefur líklega ekki ætlað þér að hafa þá?
Felicia:
Nei, ég set allt lífrænt eldhúsúrgangsefni í tunnuna mína og hef enn ekki tekið neitt úr henni. Í byrjun hafði ég lokið alltaf lokað, en ég áttaði mig á því að það var ekki gott. Nú hef ég opnað hana svo regnið eða snjórinn kemst inn og þá eiga sér stað góðir hlutir fyrir garðinn.
Anca:
Þetta eru mikilvægir punktar sem við styðjum líka: að minnka kjötneyslu, að borða staðbundinn mat og að minnka matarsóun. Bianca, hvernig myndir þú lýsa tilfinningasambandi þínu við mat, fyrir utan næringarlegt hlutverk hans sem orkugjafa?
Bianca:
Ég held að samband mitt við mat hafi þróast þegar ég hætti að borða kjöt. Það gerðist fyrir nokkrum árum, þegar ég byrjaði í framhaldsskóla. Þá fór ég að elda meira fyrir sjálfa mig, því í okkar menningu eru næringarríkir réttir án kjöts ekki mjög áberandi, þrátt fyrir að við séum með föstuhefðina. Ég skil ekki af hverju við höfum ekki fleiri valkosti fyrir þá sem fasta.
Á þeim tíma fór ég að prófa matarhefðir annarra menningarheima en reyndi þó alltaf að nota staðbundið hráefni. Oft þegar ég elda skipti ég út hráefnum sem ég hef ekki aðgang að í nágrenninu, frekar en að panta þau af netinu eða fara í verslunarmiðstöðina. Eldamennska er mín leið til að sleppa takinu á hversdagsáhyggjum; þegar ég elda get ég gleymt öllu öðru. Þá fer ég að hugsa um hvernig maturinn muni bragðast og hvort rétturinn muni takast vel.
Það sem mér finnst enn ánægjulegra er að eftir að ég hef eldað get ég deilt matnum með fólkinu í kringum mig. Það finnst mér vera umhyggja, því að við eigum gæðastund saman. Þannig næ ég bæði að hugsa um sjálfa mig og aðra í kringum mig á sama tíma.
Anca:
Þú talaðir um frelsi, flótta frá álagi, tengsl, og hvernig matur ýtir undir sköpunargleði þína. Þetta gæti ekki átt betur við.
Anca:
Ég ætla að halda áfram með þér, Bianca. Nú skulum við tala um fatnað og tísku. Ég veit að þú hefur áhuga á sjálfbærri tísku og þú skipulagðir hérna nýlega, í desember, fyrsta viðburðinn sem kallaðist „Freeshop“, þar sem föt og fylgihlutir voru í aðalhlutverki.
Hvað hvetur þig í þessa átt, af hverju hefur þú áhuga á þessu og heldurðu að kynslóð þín sé tilbúin til að losa sig við „fast fashion“ (skynditískuna)?
Bianca:
Hvatning mín kemur frá þeirri skoðun að föt ættu ekki að endast bara í nokkra mánuði eða ár, heldur njóta lengra lífs. Það skiptir mig líka miklu máli við hvaða aðstæður fatnaðurinn er framleiddur. Ég hugsa oft um aðstæður starfsfólksins sem vinnur við framleiðsluna. Ég reyni að minna sjálfa mig á þetta þegar ég sé fólk í kringum mig kaupa mikið úr verslunarmiðstöðvum eða frá umdeildum vefsíðum.
Stundum spyr ég sjálfa mig hvort það myndi virkilega veita mér þá ánægju sem sumir tala um ef ég keypti svona föt. Þegar ég set sjálfa mig í þær aðstæður finnst mér erfitt að gera það sjálf. Ég hef áttað mig á því að mér líður betur í fötum sem hafa merkingu fyrir mig.
Ég hef reynt að versla af staðbundnum framleiðendum, en það passar ekki alltaf við fjárhaginn minn og krefst meiri tíma og skipulags. Ég vel því frekar að kaupa notuð föt, second-hand, eða fá þau að láni frá vinum, móður minni eða ömmu minni. Þær eiga föt sem þær nota ekki lengur og mér finnst mjög gaman að klæðast þeim. Þegar ég geng í einhverju frá ömmu minni og hún tekur eftir því skapast mjög falleg samskipti okkar á milli.
Þegar ég hugsa um föt finnst mér ég bera ábyrgð á því að lengja líftíma þeirra. Þannig hugsa ég um málið, en á sama tíma sé ég oft fólk úr minni kynslóð, sérstaklega á netinu, sem kaupir mikið af fötum og notar þau bara í mjög stuttan tíma. Sumir eru jafnvel með þá reglu að nota sömu flík aldrei tvisvar svo þeir séu ekki að endurtaka sig. Ég er ósammála þessu viðhorfi. Ég veit ekki hvort það sé endilega jafnvægi á milli fólks sem hugsar eins og ég og þeirra sem gera það ekki, en það mun alltaf vera til fólk með önnur viðmið.
Felicia:
Mér finnst yndislegt hvað þú brosir mikið og ert jákvæð.
Anca:
Og hún hefur mjög heilbrigð viðmið.
Frú Felicia, hvernig var nálgun ykkar á endurnýtingu eða endurgerð fatnaðar þegar þú varst yngri? Og hvaða flíkur sem þú átt eru elstar og hvers vegna hefurðu geymt þær?
Felicia:
Ég held að ég hafi ekki átt mörg föt um ævina. Þegar ég var á aldri Biöncu, langaði mig oft í flíkur en gat ekki fengið þær, jafnvel árum saman. Það var samt ekkert mál, maður venst aðstæðunum. Ég held að flest fötin mín hafi ég gefið eftir að hafa notað þau lengi. Nú rifjast upp kjóll sem ég átti þegar ég var í sjötta eða sjöunda bekk og mér þótti mjög vænt um. Ég notaði hann oft en gaf hann svo frá mér, eins og margar aðrar flíkur.
Anca:
Var algengt að föt væru endurnýtt eða látin ganga á milli fólks?
Felicia:
Veistu hvað var algengt á mínum tíma og ég sé að er að komast aftur í tísku núna? Það var að klippa gömul föt niður í ræmur og búa til mottur úr þeim. Allir áttu slíkar mottur úr fataleifum heima hjá sér. Í Transylvaníu, þar sem var saxneskt svæði, voru þessar mottur kallaðar „teppich“, sem er þýska orðið yfir teppi. Núna sé ég að þær eru orðnar vinsælar aftur. Ég held að ég eigi enn nokkrar slíkar mottur nýjar, geymdar í kassa einhvers staðar.
Þá komu júta-teppi í tísku en þau hurfu líka. Nú erum við aftur að snúa til baka að upprunanum, af því að þessar mottur eru bæði fallegar og endingargóðar.
Anca:
Afi minn og amma mín, og ættingjar í sveitinni, bjuggu líka til svona mottur. Móðir mín kallaði þær „țoale“. Ég á ennþá slíkar mottur heima hjá mér. Þær eru mjög litríkar og ég skil ekki hvernig þau náðu að skapa þessa fallegu liti.
Felicia:
Þegar þau klipptu niður fötin pössuðu þau að sauma bútana saman og völdu síðan litina vel til að útkoman yrði eins fjölbreytt og falleg og hægt var. Þetta er verk sem maður metur betur núna, sextíu árum síðar. Maður spyr sig hvernig þau gátu gert þetta. En þetta var þeirra leið til að nýta allt; engu var hent.
Anca:
Ræðum aðeins um græn svæði. Í sveitum, hvernig var mikilvægi þeirra áður fyrr? Var grænt svæði eitthvað sem fólk hafði nærtækt og lagði rækt við? Voru ákveðin útivistarsvæði fyrir ungt fólk úr þinni kynslóð?
Felicia:
Ég naut ákveðinna forréttinda sem barn, og ég brosi þegar ég rifja þetta upp. Ég ólst upp í þorpi sem heitir Petrești, sem er nú hluti af Sebeș. Þar var pappírsverksmiðja sem reist var af Austurríkismönnum á 19. öld. Þessi verksmiðja var með stóran almenningsgarð með opnum hliðum, og við börnin lékum okkur þar á hverjum degi. Við áttum engan annan garð en þetta var okkar græna svæði. Við klifruðum í trjám, borðuðum græn epli, hlupum um og nutum okkar vel. Þannig eyddi ég æsku minni – í verksmiðjugarðinum. Ég man ekki eftir öðrum almenningsgörðum.
Anca:
En hvað með skóga og náttúru sem var í kring?
Felicia:
Ég brosi aftur því húsið sem foreldrar mínir byggðu var aðeins í tíu mínútna fjarlægð frá skógi. Ég fór þangað næstum daglega. Það var hóll og skógur þar sem öll börn léku sér og tíndu sveppi. Þetta var bara hluti af daglegu lífi. En eftir árið 1990 var svæðinu skipt niður, girðingar reistar og eignir afmarkaðar. Þegar ég var ung var svæðið hins vegar opið öllum. Ég upplifði það ekki sem skort að eiga ekki sérstaka almenningsgarða, því náttúran var allt í kring og tilvist hennar var sjálfgefin.
Anca:
Bianca, þú kemur frá öðrum bæ og býrð nú í Iași. Finnst þér grænu svæðin í borginni duga til þess að laða ungt fólk að? Og hér er ein aðeins krefjandi spurning: Hvað heldur þú að kynslóð þín geti eða ætti að gera til að fjölga grænum svæðum? Eða heldurðu að það sé tapað mál?
Bianca:
Ég er frá minni bæ, Târgu Frumos, og ég er mjög ánægð með að hafa eytt æskunni þar frekar en í Iași, af því að þar gat ég notið meira frelsis. Ég gat farið út að hjóla án þess að hafa miklar áhyggjur af bílaumferð. Við fórum upp á hóla til að halda lautarferð eða bara til að vera úti allan daginn án vandræða. Þegar ég ber þetta saman við vini mína frá Iași segjast þau frekar hafa farið á ákveðin útivistarsvæði og þau nutu ekki eins sterkra tengsla við náttúruna.
En í dag virðist ungt fólk frekar velja að hittast á kaffihúsum eða veitingastöðum heldur en að vera úti. Þegar ég kom fyrst hingað fannst mér þetta svolítið skrítið, því heima í mínum bæ gengum við alltaf þegar við hittumst. Nú reyni ég sjálf að bjóða vinum mínum í almenningsgarðinn eða í Grasagarðinn til að lesa eða njóta þess að vera úti.
Ég veit ekki alveg hvað við sem samfélag gætum gert saman til að fjölga þessum svæðum. Fyrst um sinn reyni ég bara að bjóða vinum mínum í útivist.
Felicia:
Ég gæti lagt til eitt: Ef þú ert sannfærandi—og ég er viss um að þú sért það—bjóddu vinum þínum til þeirra náttúrugönguleiða sem til eru í kringum Iași. Við eigum nokkrar mjög fallegar leiðir, til dæmis í Bucium, í Breazu, eða ef einhver keyrir ykkur, í Poiana cu Cetate. Mér finnst þetta vera frábærar leiðir og þær skilja eftir sig góðar minningar. Þar eru líka upplýsingaskilti um plöntur og dýr, svo að maður lærir eitthvað nýtt á leiðinni.
Við gætum líka tekið með okkur poka og tínt rusl af leiðinni. Þannig höfum við gert eitthvað gott bæði fyrir okkur sjálf og samfélagið.
Bianca:
Ég hef farið til Breazu og mér líkar sú leið mjög vel.
Anca:
Við erum að nálgast eina klukkustund, svo við skulum fara að ljúka þessu. En mér finnst ég geta talað lengi við ykkur báðar. Mig langar bara að bæta við gönguleiðunum sem eru einnig í kringum Mârzești og Uricani, og Vlad sem er nú að færa okkur að Poiana cu Cetate.
Felicia:
Ég elska þann stað mjög mikið. Ég heimsæki gjarnan kirkjuna þar og prestinn.
Ég kom fyrst þangað þegar ég sótti ljósmyndanámskeið hjá herra Sorin Dușan og við fórum þangað til að taka myndir. Maður fær tár í augun við að sjá hvernig stytturnar frá níunda áratugnum hafa verið vanræktar. Þarna var mikil list og sköpunargleði en svæðið hefur verið vanrækt í gegnum árin. Þetta er þó fallegt svæði og sama gildir um leiðina að því.
Anca:
Ég er ánægð að með þessu viðtali getum við einnig kynnt þetta fallega svæði.
Nú, rétt undir lokin, langar mig að biðja ykkur báðar að segja aðeins frá því hvað orðið „heimili“ þýðir fyrir ykkur, hvaða tilfinningar það vekur, og hvernig þið sjáið fyrir ykkur heimili ykkar eftir 30 ár.
Felicia:
Þótt ég sé upprunnin frá hjarta Transylvaníu, þá er „heimili“ fyrir mér ennþá Sebeș í Alba-sýslu, þó ég hafi flutt þaðan fyrir næstum því 60 árum síðan þegar ég hóf háskólanám. En eftir að ég flutti hingað til Iași varð þetta fljótt heimili mitt. Ég er meira frá Moldóvu núna en Transylvaníu af því að ég hef búið svo lengi hérna. Ég elska Iași borg mjög mikið, sem og Moldóvu og landið allt. Þetta er það sem „heimili“ þýðir fyrir mér.
Bianca:
Þegar ég hugsa um orðið „heimili“ hugsa ég um bæinn minn, Târgu Frumos, og finn fyrir miklum söknuði þegar ég fer þangað. Auðvitað hittir maður ekki alltaf vini sína þegar maður fer aftur heim, en staðurinn hefur mikla tilfinningalega merkingu fyrir mig. Auðvitað hitti ég foreldra mína þar. En þegar ég hugsa meira um „heimili“ og framtíðina þá sé ég mig helst búa einhvers staðar þar sem vinir mínir eru nálægt mér.
Frá því að ég kom til Iași hef ég oft flust búferlum, svo það hefur verið erfitt að gera staðina persónulega. Ég hef þó reynt að bjóða fólki til mín til að skapa meira „heimilislegt“ andrúmsloft. Ég held að í framtíðinni muni ég eiga gæludýr og ég vil, eins og ég nefndi varðandi matinn, gera það að venju að safna fólki saman heima hjá mér til að borða saman og njóta góðra stunda.
Anca:
Það er fallegt að þú nefndir gæludýrið og hvernig þessar verur geta aukið tilfinningu okkar fyrir heimili. Þetta er mjög mikilvægt atriði sem þú nefndir.
Í upphafi bað ég ykkur að spyrja hvor aðra spurninga. Nú langar mig að biðja ykkur að veita hvor annarri stutta ósk.
Felicia:
Ég byrja. Bianca, ég óska þér góðrar heilsu og mikils krafts, og ég vona að þú haldir áfram að vera sú sem þú ert, því að þú ert einstaklega falleg manneskja. Ég er sannfærð um að þú getur dregið ungt og fallegt fólk að þér og að þið munið gera merkilega hluti saman, hvort sem það er heima eða úti í náttúrunni.
Bianca:
Ég óska þér þess líka, að þú haldir áfram að vera sú sem þú ert. Í þessu viðtali áttaði ég mig á því hversu mörgum áhugamálum þú sinnir og ég óska þess að ég sjálf geti verið jafn virk og þú þegar ég verð eldri. Mér finnst frábært hvernig þú tekur þátt í svo mörgu fallegu og hvernig þú vinnur að því að kynna Iași borg fyrir öðrum. Það er mjög fallegt markmið.
Felicia:
Takk kærlega. Hver sem er getur gert þetta ef áhuginn er til staðar.
Anca:
Ég þakka ykkur fyrir, það var mjög áhugavert og ánægjulegt að ræða við ykkur tvær. Ég hef fengið innblástur frá þessari samræðu við tvo einstaklinga úr ólíkum kynslóðum sem þó eru sameinaðir í leit sinni að sjálfbærni.
Við vonum að þau sem hlusta á okkur fái innblástur, leggi hönd á það sem þau hafa heyrt og skoði þau gögn og upplýsingar sem við munum setja í lýsingu þáttarins.
Ég þakka ykkur aftur kærlega fyrir ánægjulegt samtal.
Felicia:
Ég þakka líka.